Cz. III Jak wybrać okap – na co zwrócić uwagę?

W poprzednich postach opisaliśmy klasyfikację okapów, omówiliśmy kwestie hałasu, różnicę między wyciągiem a pochłaniaczem, skupiliśmy się na wydajności poszczególnych urządzeń i wskazaliśmy jak ją dopasować do wielkości pomieszczenia. Jest jednak jeszcze kilka zagadnień dotyczących okapów, które warto omówić.

 Jakie gabaryty urządzenia?

Okapy mogą być większe i mniejsze, zależnie od typu. Ich rozmiary nie są jednak tak ściśle powiązane z rodzajem urządzenia. Bardziej liczy się tu przestrzeń w kuchni i możliwość dopasowania modelu o odpowiednich wymiarach zewnętrznych. Najczęściej modele wbudowane w szafkę czy też tzw. podwieszane, dostępne są w kilku standardowych szerokościach: 50, 60 albo 90 cm. Zdecydowanie, w ogólnej ofercie okapów dominują te o szerokościach 60 lub 90 cm. Z kolei modele wyspowe oraz popularne przyścienne występują w naprawdę rzadko spotykanych wymiarach – np. małe, o szerokości zaledwie 35-40 cm, oraz szersze, nawet 180- centymetrowe (wielkość najpopularniejsza to także 60 lub 80 cm). Ze względu na bardzo zróżnicowaną przestrzeń współczesnych kuchni, wielu producentów zdecydowało się produkować okapy… na wymiar. Jest to jakieś wyjście, choć jednak dla klientów z nieco zasobniejszym portfelem – możliwość dopasowania wymiarów do wielkości kuchni spotykana jest raczej u producentów z wyższej półki. Nie ma co się dziwić – tam, gdzie klient jest w stanie zapłacić kilkanaście tysięcy za okap, można przecież trochę popracować, by do tego wydatku skłonić. Na koniec, trzeba wspomnieć o tym co się wiąże ze zróżnicowaną szerokością – oczywiście liczba filtrów. Im szerszy model, tym więcej metalowych wkładów filtracyjnych. 

Typy sterowania

Przy wyborze okapu dobrze zwrócić uwagę na typ sterowania. Ze względu na to, że okapy umieszcza się często poza zasięgiem ludzkich rąk, wiele modeli sterowanych jest za pomocą pilota. Na rynku spotykamy okapy sterowane mechanicznie, elektronicznie lub sensorowo. Najbardziej oczywiste jest sterowanie mechaniczne – najczęściej są przyciski lub suwaki, za pomocą których reguluje się prędkość pracy urządzenia oraz włącza oświetlenie okapu. Taki typ sterowania spotykany jest w modelach z najniższej półki, zatem o podstawowych parametrach – choć nadal wiele okapów nieco droższych jest także sterowanych w ten sposób. W nowszych modelach, bardziej zaawansowanych np. przyściennych i wyspowych, coraz częściej stosuje się sterowanie elektroniczne, czyli delikatne przyciski, których nie trzeba wciskać w panel – lekkie dotknięcie wystarczy do uruchomienia odpowiedniego trybu. Cześć okapów, którymi trudno jest sterować ręcznie, ze względu na położenie, sterowana jest pilotem. Mowa o modelach sufitowych. Najnowszy i jednocześnie najbardziej zaawansowany typ sterowania opiera się na dotyku. Nie trzeba zatem przesuwać suwaków ani wciskać przycisków. Wystarczy lekki kontakt opuszka palca z wyświetlaczem., by już zarządzać ustawieniami urządzenia. Okapy z wyświetlaczami prezentują się w kuchni niezwykle elegancko i nadają jej nowoczesnego wyrazu. W zależności od modelu oraz funkcji, na wyświetlaczu pojawiają się różne informacje, np. wybrany stopień mocy, tryb pracy a nawet godzina czy minutnik. Modele te często wyposażone są w możliwość blokady ustawień – przydatną choćby podczas mycia włączonego urządzenia. 

Wzornictwo – ważny mały szczegół?

Trudno jest mówić o okapach wyłącznie w kontekście ich parametrów, gdyż tak naprawdę nie ma zbyt wielu niuansów, związanych z tymi urządzeniami. Warto zatem zwrócić na to, co ma dziś coraz większe znaczenie przy wyborze urządzeń – ich projekt, wykorzystane materiały, kolorystyka, wzornictwo… Na rynku są okapy naprawdę zróżnicowane – i to jest chyba jedna ze spraw, która sprawia, że okapy są tak zróżnicowaną grupą produktów AGD.

Jeśli nie ma zbyt wiele do zmieniania i unowocześniania w zakresie parametrów, to wydaje się oczywiste, że producenci będą starali się za wszelką cenę wyróżnić przez nowoczesny, czasem może nawet nieco udziwniony design swoich modeli. Zacząć trzeba od tego, że obecnie spotkać można okapy wykonane z naprawdę róznych materiałów – z zastosowaniem elementów drewnianych, szklanych, stali inoxowanej itp. Niektóre są nowoczesne, inne mają pasować do wnętrz stylizowanych na wiejskie – okapy rustykalne. Bardzo zróżnicowane są także pod względem kształtów i wykończenia. Producenci coraz śmielej eksperymentuję, jednak pamiętać należy, że podstawową cechą okapu powinna być… wytrzymałość na wysoką temperaturę, dlatego nie wszystko tak po prostu można stosować. W każdym razie niektórzy producenci śmiało eksperymentują w tematyce wyglądu okapów, co czyni z tych urządzeń prawdziwe dzieła sztuki. Ale i cena takiego okapu jest odpowiednia. 

Trendy w designie

Kto chciałby mieć brzydki okap? Chyba nikt. Gdyby jeszcze można było tak po prostu wybierać, to nie byłoby problemu. Kwestią zasadniczą są oczywiście fundusze. Nawet jeśli mamy zamiar kupić sobie „zwykły” okap, który ma po prostu spełniać swoją funkcję, to przyjrzyjmy się najnowszym trendom wzorniczym w produkcji okapów (choć z reguły piszemy o parametrach i kwestiach technicznych, tym razem pozwolimy sobie na taki wyjątek).

Jednym z popularnych trendów jest ozdabianie okapów oświetleniem. Po pierwsze pełni ono funkcję praktyczną – służy po prostu do doświetlania przestrzeni pod okapem. Stąd jedno lub dwa punkty świetlne znaleźć można w zasadzie w każdym okapie. W zasadzie nie ma modeli bez oświetlenia. Druga funkcja oświetlenia w okapach ma charakter dekoracyjny. Modele z najwyższej półki mogą naprawdę zmienić nastrój kuchni. Szczególnie okazale prezentują się okapy wyspowe – duże, wykonane np. ze szkła, na którym umieszczono obraz wielkiego miasta nocą. Ale wracając do samego oświetlenia: stosuje się kilka różnych rodzajów oświetlenia. Nadal w tańszych okapach korzysta się z oświetlenia żarowego. Popularne jest też oświetlenie halogenowe, neonowe oraz LED. Wspomnieć trzeba, że każdy z typów oświetlenia charakteryzuje się inna barwą światła a także innym poborem prądu. Jasne jest, że oświetlenie żarowe może pobierać więcej prądu i jednocześnie wytwarzać sporo energii cieplnej. Coraz bardzie popularne jest oświetlenie LED-owe. W droższych modelach jest to standard. Przede wszystkim daje ono jasne światło a do tego jest energooszczędne. Nowością nie jest już możliwość regulacji intensywności oświetlenia. Dawniej robiło się to wyłącznie przez włączenie np. jednej z dwóch żarówek, dziś regulować można już nie samą liczbę włączonych punktów, ale po prostu dostosować optymalną intensywność światła. Dużą zaletą oświetlenia w okapach jest też to, że kiedy przez dłuższy czas znajdujemy się przy płycie i przygotowujemy jakiś posiłek, nie musi świecić się górne oświetlenie – wystarczy okap. Funkcją dodatkową w przypadku oświetlenia w okapie może być np. automatyczne wyłączenie. Ale powiedzieć mieliśmy także o kwestiach estetyki. Okapy z nowoczesnymi LEDami warto polecić do kuchni otwartych na salon, szczególnie że producenci proponują okapy z oświetleniem w bogatej gamie barw. W niektórych modelach z najwyższej półki można nawet samodzielnie zmieniać odcienie, bawić się kolorami – zależnie od nastroju. W takich okapach kolory oświetlenia mogą zmieniać się co pewien czas – zupełnie jak w nowoczesnych lampach pokojowych, przy pomocy których we wnętrzach, pomalowanych zupełnie na biało, wyczarować można soczyste kolory ścian czy mebli.

Kolejnym trendem jest ozdabianie okapu szklanymi detalami. Szkło jako materiał do „budowania” urządzeń AGD, zaistniało już dosyć dawno. W wypadku okapów, projektanci pozwolić sobie mogą na dużą dozę fantazji – nie tylko manipulację kolorystyką, ale też kształtem, fakturą, może być przezroczyste, matowe, przydymione, porowate, gładkie. Szkło do okapów poddawane jest specjalnym procesom obróbki, dzięki czemu jest wytrzymałe i nie tak kruche jak zwykłe szkło. Warto jednak mieć na uwadze, że nada… jest to szkło i uderzone w „odpowiedni” sposób także może się stłuc. A okapu za 7-8 tysięcy byłoby szkoda. Dla miłośników bieli znajdą się także okapy wykonane prawie w całości z hartowanego szkła, w kolorze identycznym z popularnymi obecnie płytami kuchennymi.

Cz. II Jak wybrać okap – najważniejsze zagadnienia i parametry

Okapy są urządzeniami dosyć prostymi. Nie mają rozbudowanych funkcji ani parametrów. Jednak ze względu na ich dużą różnorodność oraz niekiedy względną wiedzę sprzedawców, warto wiedzieć, co jest najważniejsze w tych urządzeniach.

Tryb pracy, wydajność oraz hałas to najważniejsze parametry działania okapów. Dwa pierwsze są ze sobą dosyć ściśle powiązane. W klasyfikacji, którą omówiliśmy w poprzednim poście, zaznaczyliśmy, że nie każdy okap może działać w trybie zamkniętym, każdy natomiast może działać w trybie otwartym.

Tryby pracy – wyciąg i pochłaniacz

Wspomnieliśmy już wcześniej, że tryb pracy okapu jest bardzo silnie związany ze sposobem podłączenia urządzenia do wentylacji. A w zasadzie z możliwością podłączenia lub jej brakiem. W ten sposób wcześniejszą klasyfikację jesteśmy w stanie uprościć do dwóch typów urządzeń: okapów zasysających oraz okapów z trybem pochłaniacza (filtrujących). Podstawową rzeczą, o której trzeba pamiętać, jest to, czy istnieje możliwość podłączenia urządzenia do wentylacji. 

Okap, który może pracować w trybie otwartym wymaga podłączenia do kanału wentylacyjnego. Wówczas wszelkie zapachy, parę, tłuszcz oraz dym odprowadza na zewnątrz za pomocą kanałów wywiewowych. Z kolei urządzenie, które pracuje jako pochłaniacz (a więc w trybie zamkniętym) po prostu przefiltrowuje powietrze, które powrotem wraca do pomieszczenia. Wszystkie cząsteczki gromadzą się na wbudowanych w urządzenie filtrach: metalowych, flizelinowych oraz węglowych. Filtry metalowe wyłapują drobinki tłuszczu oraz wszelkie produkty spalania gazu (jeśli korzystamy z płyty gazowej). Podobną funkcję spełniają filtry flizelinowe, które jednak trzeba dosyć często wymieniać. Z kolei filtry węglowe pochłaniają cząsteczki nieprzyjemnych zapachów. 

Czy warto wybrać okap pracujący w trybie otwartym i zamkniętym? Dobrze zadać sobie to pytanie, jeśli mamy możliwość instalacji takiego urządzenia. W tym miejscu musimy dodać jeszcze, że istnieje rozwiązanie trzecie: pochłaniacz. Musimy być świadomi różnicy, że okap zawsze może pracować w trybie otwartym. Sam pochłaniacz pracuje wyłącznie w trybie zamkniętym i jest to nieco inne urządzenie, stąd zamienne używanie nazw okap i pochłaniacz jest wprowadzaniem w błąd. Pochłaniacz nigdy nie będzie pracował jak okap, natomiast okap może mieć tryb pochłaniacza.

  

Plusy i minusy 

Nie ma rozwiązań idealnych, są jednak takie, które dają maksimum korzyści. W przypadku okapu niewątpliwym plusem jest wydajność urządzenia (szerzej o wydajności opowiemy dalej). Ponieważ powietrze jest wymieniane a nie tylko oczyszczane, konsekwencją jest obniżanie poziomu wilgoci oraz obniżanie temperatury – a jak wiadomo, podczas gotowania, szczególnie na gazie, w kuchni może zrobić się naprawdę ciepło. Minusem jest konieczność podłączenia do kanałów wentylacyjnych, przez co urządzenie musi być podłączone w konkretnym miejscu. Nie ma zatem tak dużej swobody w aranżacji wnętrza, jak w przypadku pochłaniacza. Podobny minus dotyczy oczywiście także okapów z trybem pochłaniacza – ich umiejscowienie w kuchni determinowane jest pracą w trybie otwartym, zatem także w sąsiedztwie kanałów wentylacyjnych. Z kolei sam pochłaniacz daje swobodę montażu, choć niestety jego wydajność jest niższa. Pochłaniacze mogą działać także w trybie wyciągu, jednak do tego konieczne jest podłączenie rur, które doprowadzą ciepłe powietrze do kanału wentylacyjnego. Rury te nie są niestety estetyczne, a nawet obudowane „psują” nieco kuchnię od strony wizualnej. Ponadto, wymagają częstszej wymiany filtrów. 

Wydajność urządzenia 

Powiedzieliśmy, że okap, pracujący w trybie pochłaniacza zawsze ma mniejszą wydajność. Jest to fakt. Pamiętać trzeba jednak także o tym, że na wydajność poszczególnych urządzeń wpływ mają czynniki takie jak długość rur przyłączających do wentylacji czy nawet odpowiednie ich ułożenie.

Bez wątpienia jest to parametr najważniejszy w przypadku tych urządzeń. Każdy model charakteryzuje się swoją wydajnością, o której informacje znajdziemy choćby na pudełku, ale przede wszystkim na sklepowej ekspozycji. Wydajność okapu powinna być zawsze dobrana do wielkości pomieszczenia, w którym okap zostanie zainstalowany. Nie jest prawdą, że najlepszy jest wybór okapu o jak najwyższej wydajności. Niewielu klientów uświadamia sobie, że w wypadku wydajności niedostosowanej do przestrzeni kuchni możemy mieć do czynienia z tzw. odwróconym obiegiem, kiedy to okap zamiast wyciągać zanieczyszczone powietrze, pompuje je do kuchni. Drugim negatywnym skutkiem niedopasowania wydajności okapu do wielkości pomieszczenia, kiedy wydajność jest zbyt mała, jest oczywiście niewystarczająca filtracja powietrza. Ogólnie zakłada się, że okap powinien mieć zdolność by w ciągu jednej godziny około dziesięciokrotnie przefiltrować powietrze w pomieszczeniu. Najmniej skuteczny okap przefiltruje powietrze ok. 6 razy, ale jest to już minimum. Poniżej tego poziomu uznać należy, że okap nie działa wydajnie.

Informacja o wydajności okapu, umieszczona na opakowaniu urządzenia jest niezwykle ważna dla klienta, jednak pamiętać trzeba, że dopasowanie wydajności wymaga wykonania prostych obliczeń. 

Jak obliczyć wydajność okapu? Nie jest to skomplikowane. Jeśli mamy kuchnię zamkniętą, mnożymy jej powierzchnię razy wysokość pomieszczenia – w ten sposób uzyskujemy przestrzeń do przefiltrowania w m³. Wynik ten mnożymy przez liczbę od 6 do 10 (zgodnie z tym, co powiedzieliśmy o krotności filtracji całego powietrza w pomieszczeniu w ciągu godziny – optymalnie ok. 8-9). Rezultat porównujemy z wydajnością urządzenia i dopasowujemy model najbardziej odpowiadający do naszej kuchni. Oczywiście należy pamiętać, że mając kuchnię otwartą trzeba uwzględnić to, że powietrze będzie zasysane także z pokoju, który jest z kuchnią połączony. W takim wypadku konieczny będzie okap o naprawdę dużej wydajności. Obliczeń dokonuje się w ten sam sposób, jednak policzyć należy powierzchnię kuchni i pokoju łącznie.

Porównując obliczenia z wydajnością okapu, podaną przez producenta, warto pamiętać, że wartość ta często jest uzyskiwana na najwyższym biegu pracy. Często wyliczona jest średnia ze wszystkich biegów. 

Głośność okapu 

Trzecim bardzo ważnym parametrem okapu jest jego głośność. Biorąc pod uwagę to, że gotując bardzo często znajdujemy się tuż przy okapie, potrzebujemy urządzenia, od którego zwyczajnie… nie rozboli głowa. Głośność urządzeń może być bardzo różna, oczywiście wszystko powinno mieścić się w dopuszczalnych normach. W zależności od biegu, na którym pracuje okap, głośność się waha. Wynika to ze wzmożonej lub obniżonej intensywności pracy wentylatora. To jego ruch powoduje drgania całego okapu. Warto zwrócić uwagę na to, że za solidną konstrukcją i odpowiednimi materiałami idzie na pewno obniżony hałas. Stąd warto pamiętać także o tej ważnej sprawie. Podobnie jak w przypadku odkurzaczy producenci obrali sobie za cel walkę o moc silnika (zresztą jej wysokość o niczym nie przesądza – można przeczytać o tym w postach poświęconych odkurzaczom) a w pralkach liczbę obrotów silnika podczas wirowania (choć w pewnym momencie różnica nie jest dla człowieka już fizycznie odczuwalna, i o tym też można przeczytać we wcześniejszych postach), tak w przypadku okapów producenci dążą do obniżenia poziomu hałasu. Oczywiście wiadomo, że im wyższy jest bieg urządzenia, tym wyższy poziom dźwięku. Można powiedzieć, że wzrost wydajności jest wprost proporcjonalny do wzrostu hałasu. Koniecznie trzeba jednak uwzględnić typ konstrukcji, moc silnika oraz tryb pracy. Wielu producentów by ograniczać głośność urządzeń stosuje specjalne materiały dźwiękochłonne.

Powiedzmy trochę o ogólnych założeniach, związanych z komfortem i głośnością okapu. Z punktu widzenia użytkownika, okap dający komfort, to taki, który dobrze wymienia powietrze i emituje hałas, którego poziom nie przekracza 55 dB(A). Oczywiście tak to już jest, i zdążyliśmy się do tego przyzwyczaić, że pomiary wykonywane przez producentów są tylko liczbowym wskaźnikiem głośności, zmierzonej w warunkach laboratoryjnych, zatem np. w tzw. komorze bezechowej. Co to oznacza dla użytkownika okapu? To, że w jego kuchni okap może wydawać się nieco głośniejszy. Dodatkowo, jeśli urządzenie zostanie zamontowane nieprawidłowo, jego głośność może jeszcze bardziej wzrosnąć. Stąd wniosek, że głośność, którą podają producenci powinna być orientacyjną wielkością. Okapy, które są na rynku mogą mieć różną głośność i im tańszy model, tym niestety wyższy poziom hałasu.